Płaca minimalna w krajach Unii Europejskiej
w 2010 roku – część I

Ustawowa płaca minimalna uznawana jest na całym świecie za efektywne narzędzie zapewniające ochronę pracowników przed ubóstwem, jak również stabilizację na rynku pracy. Jak wynika z raportu Międzynarodowej Organizacji Pracy (ILO), ustawowe najniższe wynagrodzenie obowiązuje w ponad 100 krajach, które łącznie reprezentują 90% populacji na świecie [2008]. Do grupy tej należą zarówno państwa europejskie, pozaeuropejskie kraje wysoko uprzemysłowione (np. Australia, Japonia, Kanada i Stany Zjednoczone), wschodzące potęgi gospodarcze (np. Brazylia, Chiny), jak i kraje rozwijające się.

By uchronić przedsiębiorstwa przed dodatkowymi wydatkami w dobie kryzysu gospodarczego, wiele państw członkowskich Unii Europejskiej zdecydowało o zamrożeniu ustawowej płacy minimalnej na ubiegłorocznym poziomie. Inne zaś podjęły działania w celu jej podwyższenia. Praktyki te pokazują, iż istnieje wiele możliwości radzenia sobie z kryzysem w zakresie polityki płacowej. Właśnie im poświęcony jest niniejszy artykuł.

Ustawowa płaca minimalna – stan z dnia 1 stycznia 2010 roku

Analizując absolutną wysokość płacy minimalnej w 20 spośród 27 państw należących do Unii Europejskiej można wyróżnić trzy zasadnicze grupy [Czech, 2009]. W skład pierwszej z nich wchodzi sześć krajów Europy Zachodniej posiadających najwyższą płacę minimalną. Przewodzi im Luksemburg – 9,73 EUR na godzinę. Z kolei w Belgii, Francji, Irlandii i Holandii minimalne wynagrodzenie sięga od 8,40 EUR do 9,00 EUR na godzinę. Od wymienionych państw nieco odbiega Wielka Brytania, gdzie godzinna stawka minimalna wynosi 6,51 EUR. Warto przy tym zaznaczyć, że wartość ta uzależniona jest od kursu funta brytyjskiego, który w ciągu ostatnich dwóch lat spadł o około 30% w stosunku do euro. W innym wypadku płaca minimalna w Wielkiej Brytanii kształtowałaby się na poziomie 8,50 EUR.
W drugiej grupie znajdują się państwa Europy Południowej, takie jak Grecja, Malta, Hiszpania, Portugalia i Słowenia. Tutaj ustawowa płaca minimalna leży w granicach od 2,86 EUR (Grecja) do 4,28 EUR (Portugalia). Z kolei w trzeciej grupie – krajów Europy Środkowej i Wschodniej – ustawowa płaca minimalna znajduje się na poziomie poniżej 2 EUR na godzinę.


Ponieważ w przedstawionych krajach obowiązuje różny system czasu pracy, poniżej przedstawiono dodatkowo wysokość miesięcznej ustawowej płacy minimalnej.


Porównanie ustawowych płac minimalnych w poszczególnych krajach w walucie (euro) nie odzwierciedla jednak jej realnej wartości. Wpływ na nią mają przede wszystkim różne ceny i koszty utrzymania. Dlatego by uniknąć tego problemu, wszystkie dane przelicza się według parytetu siły nabywczej. Jak widać na wykresie 3, dzięki temu zabiegowi zmniejsza się różnica pomiędzy państwem z najwyższą i najniższą ustawową płacą minimalną. O ile na wykresie 1 różnica w walucie wynosiła 1:14, w przypadku uwzględnienia parytetu siły nabywczej był to stosunek zaledwie 1:6. Ponadto analizując dane można zauważyć zmianę kolejności państw, najbardziej widoczną w przypadku Irlandii (spadek z 3 na 6 miejsce).

Wartość ustawowej płacy minimalnej – współczynnik Kaitza

Ustawowa płaca minimalna w poszczególnych krajach europejskich różni się nie tylko wysokością, ale również relacją do przeciętnego wynagrodzenia. Dlatego, aby ustalić jej realną wartość konieczna jest dodatkowo analiza tzw. współczynnika Kaitza. Wyraża on w procentach stosunek ustawowej płacy minimalnej do płacy przeciętnej. Informacje na ten temat publikuje zarówno Eurostat jak i Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD). Ze względu na problemy metodyczne przy określeniu średnich wynagrodzeń, statystyki obu instytucji sięgają aktualnie do 2008 roku. Należy przy tym zaznaczyć, że w danych Eurostatu występują znacznie wyższe wartości niż w tych zaczerpniętych z bazy OECD. Fakt ten można wytłumaczyć tym, że OECD uwzględnia większą liczbę badanych podmiotów, co powoduje, że również ekstremalnie wysokie wartości brane są pod uwagę w obliczeniach statystycznych. Statystyki Eurostatu natomiast odnoszą się wyłącznie do sektora przemysłu i usług.

Jak widać w tabeli poniżej, w przeważającej liczbie krajów w 2008 roku współczynnik Kaitza wahał się w granicach od 34% do 40%. W danych OECD w 4 państwach (Francja, Grecja, Irlandia i Belgia) ustawowa płaca minimalna stanowiła ponad 40% średniego wynagrodzenia, a w statystykach Eurostatu – w 5 państwach. Najwyższy współczynnik Kaitza w wysokości 50% zaobserwowano wg OECD we Francji, natomiast wg Eurostatu w Grecji i na Malcie. Z kolei najniższe wartości wg OECD zanotowano w Czechach (30%) i wg Eurostatu w Rumunii (31%).
Współczynnik Kaitza ukazuje również zmiany ustawowej płacy minimalnej w stosunku do średniego wynagrodzenia w perspektywie czasowej. W okresie od 2002 do 2008 roku wśród omawianych krajów europejskich wyłania się dość zróżnicowany obraz. Z jednej strony znajdują się państwa, w których można zaobserwować pozytywny trend (Francja, Grecja, Wielka Brytania, Polska, Hiszpania), czyli szybszy wzrost płacy minimalnej w porównaniu do średniej krajowej. Z drugiej zaś można wyróżnić takie, gdzie tempo wzrostu płacy minimalnej jest znacznie wolniejsze niż to przeciętnego wynagrodzenia (Węgry, Belgia, Portugalia i Litwa).

Wzrost ustawowej płacy minimalnej w 2009 roku

Polityka płacy minimalnej w 2009 roku przebiegała pod znakiem międzynarodowego kryzysu gospodarczego, który w poszczególnych państwach spowodował bardzo różne reakcje (wykres 4). Mimo iż w żadnym z nich ustawowa płaca minimalna nie została zmniejszona, aż w 8 zdecydowano się na jej zamrożenie. W kolejnych 8 państwach członkowskich Unii Europejskiej podniesiono płacę minimalną z dniem 1 stycznia 2010 roku. Jak widać na wykresie poniżej, w Unii Europejskiej nominalny wzrost płac waha się od 1,2% dla Wielkiej Brytanii do 5,6% dla Grecji i Portugalii.


Zamrożenie płacy minimalnej w niektórych państwach spowodowało w wielu przypadkach spadek, oczyszczonej z wpływu inflacji, realnej wartości płacy minimalnej (wykres 5). Największe ujemne zmiany można było zaobserwować w Rumunii (-5,7%), na Litwie (-4,5%) i Łotwie (-3,8%). Co więcej, w Wielkiej Brytanii po raz pierwszy od wprowadzenia ustawowej płacy minimalnej w 1999 roku jej wzrost okazał się znacznie mniejszy od wskaźnika inflacji.
W pozostałych 10 krajach odnotowano pozytywny wzrost realnej płacy minimalnej, który waha się od 0,5% do 3%. Ciekawą sytuację można było zaobserwować w Irlandii, gdzie gwałtowny spadek inflacji, mimo zamrożonej ustawowej płacy minimalnej przyczynił się do wzrostu jej realnej wartości. Również w Portugalii ujemny wzrost cen spowodował, że realna wartość płacy minimalnej była o 1% wyższa od nominalnej. Tym samym Portugalii przypadło w 2009 roku pierwsze miejsce pod względem największych wzrostów realnej płacy minimalnej w Unii Europejskiej (6,5%).


Poniżej przedstawiamy jakie zmiany zaszły w polityce płacy minimalnej w poszczególnych państwach europejskich na przełomie 2009/2010.

Kraje Beneluksu i Francja
Kraje Beneluksu i Francja należą do państw, w których ustawowa płaca minimalna indeksowana jest automatycznie o wskaźnik inflacji (Belgia i Luksemburg), średni wzrost stawek taryfowych (Holandia), czy też o wzrost cen przy jednoczesnym uwzględnieniu średniego wzrostu płac (Francja).

I tak, w Belgii niski wzrost stopy inflacji spowodował, że ostatnia podwyżka minimalnego wynagrodzenia miała miejsce w październiku 2008 roku. W Luksemburgu, ostatni wzrost płacy minimalnej - o 2,5% - można było zaobserwować w marcu 2009 roku, w wyniku automatycznej indeksacji o wskaźnik inflacji. Z kolei w Holandii indeksacja płacy minimalnej odbywa się tradycyjnie dwa razy do roku, przy czym w ostatnim roku zanotowano łącznie wzrost o 1,9 % (podwyżki z dnia 1 lipca 2009 i 1 stycznia 2010).

We Francji temat ustawowej płacy minimalnej wywołał w ostatnim roku niezwykle kontrowersyjne starcia polityczne. Rząd Nicolasa Sarkozy zapowiedział już w 2008 roku zamiar zreformowania francuskiej polityki płacy minimalnej. Powodem tej inicjatywy były głównie opinie pracodawców, którzy twierdzili, iż osiągnęła ona zbyt wysoki poziom i stwarza zagrożenie zatrudnieniu. Potwierdziły to również dwa niezależne sprawozdania zlecone przez rząd francuski. Mimo, iż pomysł całkowitego zniesienia automatycznej indeksacji ustawowej płacy minimalnej spotkał się z ostrą krytyką ze strony polityki, rządowi udało się wprowadzić w grudniu 2008 roku kilka znaczących reform. Najważniejsza z nich dotyczyła zmiany terminu indeksacji płacy minimalnej z 1 lipca na 1 stycznia, umożliwiając w ten sposób związkom zawodowym uwzględnienie nowych stawek w negocjacjach umów taryfowych. Ponadto w 2009 roku powołana została specjalna komisja ekspercka, doradzająca rządowi w sprawie polityki płacy minimalnej. Dzięki jej zaleceniom, zarówno 1 lipca 2009 roku, jak i 1 stycznia 2010 roku, podwyżka tego rodzaju wynagrodzenia ograniczyła się do ustawowego minimum. W roku 2009 był to 1,7 procentowy wzrost, czyli najniższy od 10 lat. Jednocześnie niska stopa inflacji przyczyniła się do wzrostu realnej płacy minimalnej o skali niespotykanej od kilku lat.


W drugiej części niniejszego artykuły przyjrzymy się, jakie zmiany zaszły w polityce płacy minimalnej w pozostałych państwach członkowskich Unii Europejskiej w 2010 roku. Przedstawiona zostanie również sytuacja w krajach, w których nie obowiązuje taka forma wynagrodzenia. Na koniec dokonamy podsumowania różnych strategii w polityce płacy minimalnej w dobie kryzysu.

Aleksandra Czajka
Sedlak & Sedlak

Bibliografia:

 

Ocena:

Kliknij aby ocenić